بوشهر پورت

یکم تا پانزدهم آذرماه ۱۳۵۹ ، به شیوه لاگ بوک نویسی - همان که جزیی از حرفه خودم می باشد - لحظه به لحظه روایت اتفاقاتی است که منجر به بزرگترین عملیات دریایی ، مروارید می شود .

روی سخن کتاب پانصد صفحه ای جلد پنجم تاریخ وقایع جنگ که روایتگر پانزده روز جنگ است و همانطور که بیلان کاری نیروی دریایی را نشان می دهد به همان اندازه نقش پررنگ اداره بنادر و دریانوردی را در زمان جنگ نشان می دهد .

از لا به لای سطرهای این کتاب به نقش مهم اداره بندر بوشهر به ویژه از کار افتادن بنادر امام و خرمشهر می پردازیم .

۱) حضور راهنمایان بندر جهت راهنمایی کاروانی کشتیها از بوشهر به بندر امام .

ساعت ۱۹۰۰ تاریخ هشتم آذرماه ۵۹ :

 ... نیروی رزمی ۴۲۱ به اداره بندر بوشهر اطلاع داد در نظر است به منظور هدایت یگان های تجاری به بندر امام، به طور مستمر تعداد سه نفر راهنما جمعی بندر امام در بوشهر مستقر و کشتی های تجاری را از لنگرگاه بوشهر به طرف بندر امام هدایت نمایند . (ص ۲۳۲ )

2) تامین آذوقه و پشتیبانی

یکی از وظایف مهم اداره بندر بوشهر در زمان جنگ ، ارسال آذوقه تامین شده توسط نماینده کشتیرانی به کشتی های مستقر در لنگرگاه بوشهر وخارک و پشتیبانی کشتی ها در کاروان ها بود که در هنگام اصابت موشک به کشتی بتوانند در اسرع وقت نسبت به خاموش کردن آتش و یدک کردن اقدام نمایند . یدک کش های آتشخوار بندر با نام های برنا، سیستان و تاسوعا این وظیفه را به عهده داشتند . در بین تانکرهایی که در لنگرگاه خارک مستقر بودند تعدادی شناور نیز بر روی آنها توپ و مسلسل و نیروهای رزمی تعبیه شده و آذوقه ی این نیروها نیز بعضا توسط اداره بندر ارسال می شد . البته در این کتاب از این نقش مهم بندر سخنی به میان نیامده اما از دل خاطرات همکاران بارها به این نقش اشاره شده است .

3) فعال بودن بندر بوشهر در زمان جنگ :

صفحه ۱۰۲ کتاب : ... ۸ فروند نفت کش در لنگرگاه جزیره خارک منتظر نوبت هستند . سه فروند کشتی تجاری در اسکله بوشهر و یک فروند نیز در لنگرگاه های این بندر در نوبت انتظار می باشد . ضمنا تعداد ۷۰ فروند کشتی تجاری ایرانی و خارجی در لنگرگاه بندرعباس منتظر نوبت هستند .

اطلاعاتی جالب در باب وضعیت اداره بندر در زمان جنگ :

•  عمق کم کانال دسترسی بندر بوشهر  :

الف ) دوبه کاری :

ساعت ۱۴:۵۳، دوم آذرماه ۵۹ :

...دستور فرمایید کشتی ایران میلاد به گونه ای حرکت نماید که در تاریخ پنجم آذرماه در بندر بوشهر آماده دوبه کاری باشد .

توضیح اینکه به دلیل عمق کم کانال دسترسی کشتی هایی که با آبخور بالای عمق کانال به سمت بندر بوشهر می آمدند می بایست در لنگرگاه بیرونی لنگر نموده و با استفاده از بارج هایی که توسط یدک کش بندر یدک می شد اقدام به تخلیه بار در لنگرگاه می شد و پس از چند روز تخلیه و رسیدن آبخور مناسب اقدام به ورود کشتی می کردند . دوبه کاری در سال های ابتدایی دهه ۸۰ قبل از لایروبی شرکت بوسکالیس نیز انجام می گرفت.

ب ) نامه نگاری ها

ساعت ۰۷:۳۰ ،هفتم آذرماه ۵۹ :

عملیات منطقه دوم دریایی بوشهر به اداره کل بندر و کشتیرانی بوشهر طی نامه ای اعلام نمود یگان های شناور ناجا که مرتبا در کانال تردد نموده و جهت سوختگیری به اسکله سوخت شرکت نفت پهلو می گیرند مکرراً گزارش نموده اند که امکان به گل نشستن واحد آنها در آب جذر به علت عمق کم در کنار اسکله وجود دارد . ... خواهشمند است دستور فرمایید در مرحله یکم سریعا نسبت به لایروبی کانال مقابل اسکله سوخت گیری اقدام و سپس تمام کانال لایروبی گردد .

 به دلیل محدودیت امکانات بندری در بندرعباس و از کار افتادن بنادر جنوبی خرمشهر و بندر امام :

سوم آذرماه ۵۹ :

به لنج های محلی اجازه داده شود جهت حمل کالا از بنادر جنوبی فعالیت خود را آغاز نمایند و مراتب به استانداری استان هرمزگان و بوشهر ارسال گردد که تسهیلات لازم را برای لنج ها و کشتی های کوچک محلی فراهم کنند .

 تعدادی از کشتی های تجاری که به بندر بوشهر تردد داشتند و دیگر خبری از تردد آنها نیست و به احتمال زیاد تغییر نام داده یا از رده خارج شده اند :

ایران نهضت ، اون ، ایران وجدان ، ایران حجت ، ایران اکرام ، کشتی تجاری ایسترن کانکویست ، ایران مرجان و...

 ایران سیام یکی از شناور هایی است که بر اثر موشک دشمن در لنگرگاه بیرونی غرق و کماکان نیمی از بدنه آن مشخص هست . در جایی از این کتاب به تردد این شناور اشاره شده است:

ساعت ۱۱:۲۰ نهم آذرماه ۵۹ پست فرماندهی ناوگان به نیروی رزمی ۴۲۱ اعلام کرد کشتی تجاری ایران سیام که از دبی به طرف بندرعباس حرکت کرده بود در ساعت ۰۸:۲۰ امروز نهم آذرماه وارد لنگرگاه بندرعباس شد . محموله این کشتی کالای عمومی است .( ص ۲۶۳)

و اما حسن ختام این سطرها را به جان فشانی ها و رشادت غیرقابل تصور ناوچه پیکان در عملیات مروارید اختصاص می دهیم و برای روح پرفتوح شهدای آن ویژه ناخدا دوم شهید همتی فرمانده ناوچه و هم رزمانش درود می فرستیم .

ناوچه قهرمان پیکان به تنهایی در روز هفتم آذرماه ۵۹ به نبردی دست زد که در آن یازده یگان دشمن در عملیات مشترک نیروی دریایی و نیروی هوایی ،به قعر دریا فرستاده شد و عملا نیروی دریایی عراق را در دوماه ابتدایی جنگ نابود کرد .

به پاس رشادت ها و جانبازی های ناوچه جاویدان پیکان از طرف فرماندهی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران هفتم آذرماه که روز نوین در جنگ های دریایی در تاریخ است و زادروز جدیدی برای نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران به نام روز نیروی دریایی ثبت گردید . همچنین منطقه دوم دریایی بوشهر به نام منطقه دوم ناخدا دوم شهید محمد ابراهیم همتی نامگذاری گردید ‌.

سید حسام مزارعی